Niezależność sądownictwa a prawa człowieka

Współczesny świat i jego rzeczywista konstrukcja (wewnętrzne zależności, układy, wypadkowe) nie są tak oczywiste i tak proste, jak mogłoby się nam wydawać. Niezaprzeczalnie – każde demokratyczne państwo, w tym Polska, posiadające własne prawa oraz obowiązki nałożone na obywateli, musi posiadać własne organy, tworzone według konstytucyjnej zasady trójpodziału władzy. Podstawowymi gwarantami zapewnienia bezpieczeństwa, równości, rzetelności oraz sprawiedliwości – jest niezależność oraz niezawisłość sędziowska. Należy zacząć od tego, że to przede wszystkim sądy mają stać na straży przestrzegania praw człowieka, a wówczas kiedy są one nadużywane lub łamane – winny one egzekwować karę. Szczególną wartość stanowi absolutny brak jakiegokolwiek podporządkowania oraz hierarchizowania sędziów, a także sądów wobec pozostałych rodzajów władzy publicznej. Ponadto, w kontekście niezależności sądownictwa, ważne są takie cechy (ustrojowe podstawy) - jak: nieusuwalność, podleganie odpowiedzialności dyscyplinarnej, apolityczność, odmienne reguły powoływania oraz wyłączania sędziów. Niezawisłość z kolei wiąże się z zakazem i niemożnością wydawania jakichkolwiek poleceń lub wytycznych – sędziom – a także podejmowaniem prób wywierania nacisku, bądź nakłaniania do wydawania orzeczeń w sposób określony przez osobę postronną. Zarówno niezawisłość, jak i niezależność – są gwarantami dla przestrzegania, respektowania oraz poszanowania praw człowieka. W momencie jednak, kiedy dochodzi do jawnego bądź kamuflowanego nieco pozbawienia sądów cechy niezależności, a sędziom odbierana jest niezawisłość – my, jako obywatele, zostajemy pozbawieni prawnych gwarancji, które stanowią dla nas kluczową podstawę życia w państwie. Nie możemy być bowiem wówczas pewni, że sądy, do których się udamy, wydadzą bezstronne, apolityczne, sprawiedliwe i w pełni niezależne orzeczenie. W takiej sytuacji możemy powiedzieć, że nasze prawa (prawa człowieka – a w tym obywatela) – są łamane.

Organizacją pozarządową, która zajmuje się ochroną praw człowieka, a także prowadzeniem procesów legislacyjnych, tudzież weryfikacyjnych wobec zasad działania orzecznictwa, w kontekście zachowania niezawisłości oraz niezależności – jest Amnesty International. Instytucja (zajmuje się tylko i wyłącznie szerokim obszarem związanym z przestrzeganiem praw człowieka, głównie w obrębie sądownictwa i w tym kontekście została przywołana powyżej) ocenia i komentuje złożone już lub dopiero kreowane projekty ustaw, co więcej jej rolą jest opiniowanie tego rodzaju dokumentów, a także wyrażanie stanowiska na arenie międzynarodowej. Uczestniczy ona też w obradach Parlamentu, jak również tworzy raporty ze swoich działań, to znaczy z procedury legislacyjnej, przy uwzględnieniu zaistniałych zmian, ewentualnych uwag – które w razie wątpliwości – są poddawane pod kontrolę Trybunału Konstytucyjnego.

Niejednokrotnie w historii polskiego sądownictwa zdarzyło się również, że to władza wykonawcza chciała wywierać różnego rodzaju naciski na orzeczenia sędziowskie, przybierało to oczywiście różne formy, np. decyzji kadrowych, podważania oraz krytyki orzeczeń nieprawomocnych, umniejszaniu i próbie dyskredytacji kompetencji sędziowskich. Wszystkie te działania były, rzecz jasna, niezgodne z obowiązującym w Polsce prawem i zostały wyciągnięte z nich konsekwencje, np. w postaci ustaw, które mają chronić zarówno instytucje wymiaru sprawiedliwości, jak i obywateli, przed różnego rodzaju nadużyciami oraz działaniami szkodliwymi. Jak widać, niezależność, a także niezawisłość organów wymiaru sprawiedliwości, w kontekście przestrzegania praw człowieka, odgrywa wręcz kluczową rolę. Procesy te bowiem są połączone wieloma zależnościami oraz wspólnymi czynnikami, które wzajemnie z siebie wynikają. Bardzo ważną cechą jest bezstronność sądów, w tym kontekście. Daje nam ona bowiem gwarancję, że w momencie zwrócenia się do organów wymiaru sprawiedliwości, w momencie kiedy zajdą pewne okoliczności, będziemy mogli liczyć na sprawiedliwy wyrok, który nie będzie podyktowany osobistymi przekonaniami lub poglądami którejś ze stron, nie oznacza to jednak, że wyrok musi być dla nas korzystny. Poprzez przywołany wyżej przykład można wyodrębnić obecność kilku aspektów praw człowieka, między innymi: prawo do wolności, swobody oraz równości, nie można zapominać także o prawie wyrażania własnych przekonań oraz egzekwowania swoich racji na drodze sądowej. Poprzez to zauważamy, iż jesteśmy traktowani jako pełnoprawni obywatele, którzy żyją w kraju praworządnym, demokratycznym oraz sprawiedliwym i jesteśmy wobec siebie równi pod względem formalno-prawnym. To bardzo ważne, albowiem badania udowodniły, że dzięki temu, człowiek posiada znacznie silniejsze więzi emocjonalne dotyczące swojej ojczyzny, a także jest skłonny zdziałać więcej dla jej ogólnego dobra, rozwijając się przy tym (własną osobowość, cechy, inteligencję). Prawa człowieka (ich poszanowanie i realizacja) stanowią nieodłączny element państwowości – są swego rodzaju wizytówką, wartością, ideą.

Prawa kobiet a spory w polskim orzecznictwie

Kobiety – płeć piękna – do niedawna nie były szczególnie wskazywane, tudzież wyodrębniane w kontekście praw człowieka. Traktowano je bowiem wspólnie, jako prawa obu płci (jako ogół). Wraz z rozwojem cywilizacyjnym jednak, kiedy tematy tabu zaczęły być szeroko dyskutowane na forum publicznym – ta sytuacja uległa zmianie. Powodem takiego rozwoju rzeczy, może być bardzo wiele czynników zapalnych. Przede wszystkim ludzie stali się odważniejsi, to znaczy przestali obawiać się wyrażania własnych poglądów, przekonań oraz twierdzeń na forum publicznym (ogólnodostępnym) – oczywiście ogromną rolę odegrał internet oraz wszelkiego rodzaju media społecznościowe czy fora. Pozorna anonimowość oraz łatwość dokonywania ocen sprawiają, że bardzo duży odsetek społeczeństwa jest skłonny do zabierania stanowiska w różnych tematach, niekoniecznie jednak są to wypowiedzi merytoryczne, pozytywne czy cenzuralne. Jak widać, kłopoty z kulturą wypowiedzi oraz świadomością konsekwencji niektórych zachowań, nadal nie zostały w pełni usunięte. .

Czytaj więcej >>

Organy zabezpieczające prawa człowieka w Polsce

Prawa człowieka zostały skonstruowane w postaci systemu, który powinien dobrze i sprawnie funkcjonować. Zależy to od wielu czynników, jednym z nich jest na przykład zależność systemu międzynarodowego, który w swej specyfice wyznacza standardy ogólne ochrony oraz zabezpieczenia praw, a także wolności jednostki. Kolejnym czynnikiem jest z kolei system wewnątrzkrajowy – równie istotny – którego rolą jest uszczegółowienie oraz konkretyzacja owych wartości. Warto podkreślić, że Państwo jest bytem autonomicznym, jednak owo pojęcie jest bardzo często mylnie interpretowane

Czytaj więcej >>

Prawa człowieka – kontra obowiązki, nakazy oraz zakazy

Prawa człowieka posiadają trzy podstawowe cechy: niezbywalność (nie możemy się ich zrzec), przyrodzenie (przysługują każdemu człowiekowi, ze względu na fakt przyjścia na świat, a nie nadania), powszechność (przysługują każdej ludzkiej istocie bez względu na płeć, kolor skóry, miejsce urodzenia, wyznanie)

Czytaj więcej >>

Prawo do prywatności – prawa człowieka w kontekście wieloznaczności polskiego orzecznictwa

Prawo do prywatności z pozoru wydaje nam się oczywiste, albowiem każdy z nas poczuwa się do samodzielnego decydowania o swojej przestrzeni życiowej i nie wyobraża sobie sytuacji, w której mogła być ona w jakikolwiek sposób naruszana.

Czytaj więcej >>